ESPERANTO-METIEJO DE MADRAGOA: abril 2026

Para achar palavras e expressões, tecle Ctrl+F.

Plena Ilustrita Vortaro
Vortaro Túlio Flores

3ª videoaula:
https://www.youtube.com/watch?v=FyTKQZZMqHY

**O verbo “esti” também serve para definir circunstâncias em orações sem sujeito, destacando que oração sem sujeito aberta com o verbo estas exige complemento em advérbio (-e).
Quando se fala de fenômenos ativos da natureza (não de estado, mas de ação da natureza), usa-se o concernente verbo conjugado isoladamente.

EKZERCO 7.3:

Elabore perguntas para as situações abaixo, usando a partícula ĈU, observando os seis modelos iniciais:

1.       Estas ĝuste. / Ĝuste. Ĉu estas ĝuste? * Ĉu ĝuste?*
2.       Estas kompreneble. / Kompreneble. Ĉu estas kompreneble? * Ĉu kompreneble?*
3.       Pluvas. Ĉu pluvas?*
4.       Neĝas. Ĉu neĝas?*
5.       Estas varme. Ĉu estas varme?*
6.       Estas malvarme. Ĉu estas malvarme?*
7.       Estas freŝe.
8.       Estas sufoke nun.
9.       Estas humide.
10.   Estas seke.
11.   Estas nebule.
12.   Estas tre malhele.
13.   Pluvas.
14.   Neĝas.
15.   Hajlas.
16.   Tondras.
17.   Fulmas nokte.
18.   Frostas ekstere.
19.   Tagiĝas.
20.   Vesperiĝas jam.
21.   Mallumiĝas rapide.
22.   Krepuskas.
23.   Estas hele.
24.   Nebuliĝas super la kampoj.
25.   Glaciiĝos nokte.
26.   Degelas printempe.

Vimos que o verbo no infinitivo, na abertura de frase, atua como sujeito, embora toda a estrutura biverbal (infinitivo + estas) seja formalmente uma oração subordinada verbal subjetiva.
Nesse caso, teoricamente, o verbo no infinitivo exerce a função de Sujeito Oracional, funcionando como o núcleo de uma oração que ocupa o lugar de um sujeito.
Aqui estão tais detalhes no período ‘Navergar é preciso’:
• Navegar: Sujeito Oracional (ou Oração Subjetiva).
• É: Verbo de ligação.
• Preciso: Predicativo do sujeito.
Essa construção é muito comum com verbos de ligação + adjetivo ("É bom estudar") ou verbos impessoais ("Convém avisar").
O grande diferencial no Esperanto, em tal estrutura frasal, é que o predicativo do sujeito não é um adjetivo, mas, sim, um advérbio, o que deve ser fincado no fundo do neocórtex, através de muito exercício diferenciador, como o abaixo exibido. Veja-se bem que, em Esperanto, para o sujeito substantival o predicativo é um adjetivo, mas para o sujeito oracional (sujeito em verbo no infinitivo) o predicativo é um advérbio (-e) Decorou? (😊).

EKZERCO 6.3:**

Bem, o bom da gramática está muito mais no seu correto uso prático do que na sabença das nomenclaturas acadêmicas, o que em Esperanto é mamão com açúcar, dada a sua regularidade morfológica autoexplicativa, exibida nas terminações gramaticais, que são agregadas às próprias palavras, sem exceções. Então vamos à prática: transforme as orações abaixo, da estrutura SUJEITO SUBSTANTIVAL (-o) + VERBO DE LIGAÇÃO (estas) + PREDICATIVO ADJETIVAL (-a) para SUJEITO ORACIONAL INFINITIVAL (-i) + VERBO DE LIGAÇÃO (estas) + PREDICATIVO ADVERBIAL (-e), observando os três primeiros exemplos. [É de se gizar, em tempo oportuno, que os sujeitos substantivais nas frases abaixo são todos substantivos deverbais, ou seja, substantivos oriundos de ações verbais, para viabilizar a conversão em verbos infinitivais nos sujeitos oracionais. Simplificando, só se converte em verbo o substantivo que tem a ver com ação. Outra obs.: No sujeito oracional, em princípio, um advérbio acessório pode vir antes ou depois do núcleo. Exemplo: Studi multe estas konvene = Multe studi estas konvene.]

***1. Sonĝo estas grava. * Sonĝi estas grave.*
2. La pacigo estas tre necesa. Pacigi estas tre necese.*
3. La utila laboro estas urĝe bezonata. Utile labori (aŭ labori utile) estas urĝe bezonate.*
4. La efika studado estas lerniga.
5. Lernado estas saĝiga.
6. La ĝusta manĝado estas saniga.
7. La ofta trinkado estas nepre necesa.
8. La sufiĉe longa dormado estas plene ripoziga.
9. La piedira promenado estas bonfartiga.
10. La vegana kuirado estas utila.
11. La ĉiutaga legado estas tre inteligentiga.
12. La perskribila skribado estas pli memoriga.
13. Demandado estas home natura.
14. La ĝusta respondado estas aprobiga.
15. Ĉu helpo estas karitata?
16. Ĉu la senĉesa laborado estas negre riĉiga?
17. Purigado estas higiena.
18. La malaltkosta aĉetado estas monŝpariga.
19. Vojaĝado kun mono estas plezuriga.
20. La ĉiunokta ripozado estas vitala.
21. Kantado estas ĝojiga.
22. La klara parolo estas kompreniga.
23. Ĉu la bona aŭskultado estas rezoniga?
24. La longa pensado estas meditiga.
25. La ĝusta memorigo estas utilega.
26. La moderna konstruado estas progresiga.

**

Conforme visto na videoaula, o verbo esti também serve para qualificar verbos subjetivos, usando o complemento qualificador como advérbio (-e). [Na prática, esses infinitivos atuam como sujeitos, mas formalmente toda a estrutura biverbal (infinitivo + estas) é uma oração subordinada verbal subjetiva.]
Existem várias formas de se perguntar sobre tais afirmações sem sujeito substantival , mas com sujeito oracional-verbal (ou oração subjetiva verbal), usando a partícula interrogativa ĈU, dentre as quais três estão exemplificadas nos três primeiros itens frasais abaixo.

EKZERCO 5.3:

Como em gramática o que mais importa é a prática, não tanto a terminologia teórica, elabore, de formas diversificadas, perguntas com ĈU para as frases com verbos oracionais abaixo, observando os três primeiros exemplos:

***Lerni Esperanton estas utile. * Ĉu lerni Esperanton estas utile?*
Erari estas home. Ĉu erari estas home, aŭ nehome?*
Dormi estas bone, ne malbone. Se dormi ne estas malbone, ĉu dormi estas bone?*
Ŝpari monon estas prudente.
Lavi la manojn estas higiene.
Trinki akvon estas sanige.
Manĝi fruktojn estas nepre.
Dormi sufiĉe estas grave.
Promeni ĉiutage estas agrable.
Studi hejme estas facile.
Legi librojn estas interese.
Skribi notojn estas saĝe.
Aŭskulti atente estas memorige.
Paroli klare estas komprenige.
Demandi estas tipe home.
Respondi ĝuste estas aprobige.
Helpi estas karitate.
Labori trankvile estas plaĉe.
Kuiri hejme estas ekonomie.
Aĉeti frue estas oportune.
Vojaĝi kune estas plezurige.
Ripozi iomete estas saĝe.
Lerni programi estas utile.
Purigi la ĉambron estas necese.
Vekiĝi frue estas bone, ne malbone.**

****

Como visto na videoaula, o verbo ESTI (SER/ESTAR) serve também para mostrar a posição ou lugar do sujeito no espaço, para o que se usa, interrogativamente, a pergunta em KIE.

EKZERCO 4.3

Elabore perguntas com KIE (onde) para as seguintes frases abaixo, observando o glossário e os dois primeiros modelos de frases-respostas. Alternativamente, use, na pergunta, a concernente preposição + KIO, o que é recomendável escrever também, aqui no liceu, a título de treino.

Glossário Esperanto-português das preposições utilizadas entre as frases:
en = em, dentro de
sub = sob, debaixo de

sur = sobre, em cima de

apud = junto de, ao lado de
antaŭ = diante de, em frente de
malantaŭ = atrás de
inter = entre

***1. La du flavaj birdoj estas en la kaĝo. * Kie estas la du flavaj birdoj? En kio estas la du flavaj birdoj?*
2. La kato estas sub la tablo. Kie estas la kato? Sub kio estas la kato?*
3. Petro estas en la taksio.
4. Ili, Karlo kaj Johanino, estas en Parizo.
5. La skribilo estas en la mano.
6. La libro estas sur la seĝo.
7. Maria estas en la kuirejo.
8. La hundo estas apud la pordo.
9. La taso estas sur la tablo.
10. La infanoj estas en la ĝardeno.
11. La instruisto estas antaŭ la klaso.
12. La telefono estas en la sako.
13. La aŭto estas antaŭ la domo.
14. La pomo estas en la fridujo.
15. La ŝuoj estas sub la lito.
16. La patrino estas en la vendejo.
17. La bildo estas sur la muro.
18. La birdo estas sur la arbo.
19. La lernantoj estas en la lernejo.
20. La akvo estas en la glaso.
21. La avino estas apud la fenestro.
22. La pilko estas malantaŭ la seĝo.
23. La patrino estas en la aŭtobuso.
24. La floro estas inter la libroj.
*25. La infano estas en la lito.***

*****

Como visto na videoaula, o verbo esti (ser ou estar) serve também para qualificar (adjetivar) o sujeito, usando complemento com a terminação gramatical –a (para o singular), ou –aj (para o plural). A pergunta correlata para se saber a qualidade ou adjetivo do sujeito é com KIA (para o singular) ou KIAJ (para o plural).

EKZERCO 3.3

Elabore perguntas com KIA ou KIAJ para as seguintes frases abaixo, observando os dois primeiros modelos:

***1.  Li, la giganto, estas tre alta. * Kia estas li, la giganto? Kia li, la giganto, estas?*
2.  Ili, la floro kaj la rubando, estas flavaj. Kiaj estas ili, la floro kaj la rubando?* Kiaj ili, la floro kaj la rubando, estas?
3.  Ĝi, la ĉielskrapanto, estas tre moderna.
4.  Ili estas ruĝa aŭtomobilo kaj ruĝa aŭtobuso.
5.  Ruĝa aŭtomobilo kaj ruĝa aŭtobuso estas ruĝaj veturiloj.
6.  Ili, la birdoj, estas verda kaj blua.
7.  Verda papago kaj blua arao estas koloraj birdoj.
8.  La kafo estas varma.
9.  La pomoj estas freŝaj.
10.  La ĉambro estas orda.
11.  La stratoj estas plenaj.
12.  Mia hundo estas amika.
13.  Miaj ŝuoj estas novaj.
14.  La vetero estas agrabla.
15.  La infanoj estas gajaj.
16.  La supo estas varmega.
17.  La libroj sur la tablo estas interesaj.
18.  Mia najbaro estas afabla.
19.  La floroj en la ĝardeno estas bonodoraj.
20.  La buso estas malfrua.
21.  Miaj amikoj estas fidindaj.
22.  La pano estas malmola.
23.  La seĝoj en la kuirejo estas puraj.
24.  Mia malnova telefono estas senutila.
*25.  La taskoj hodiaŭ estas facilaj.***

********

Conforme exposto e exemplificado na videoaula, o verbo “esti” serve para classificar o sujeito quanto ao correlato substantivo definidor (gênero em relação à espécie, sexo, profissão, natureza (objeto, animal, vegetal...)) A pergunta de definição é em KIO (para o singular e para o plural). KIO é usado quando, por exemplo, se sabe a espécie ou o indivíduo e se quer saber o gênero, o sexo, a profissão, na estrutura direta KIO ESTAS -O?. Tem-se o menor e se quer saber o maior.

Também, conforme exposto e exemplificado na videoaula, o verbo “esti” serve para se saber o nome, título, profissão do sujeito, A pergunta de nomeação, ou de se saber qual é o nome, é em KIU (para o singular) ou KIUJ (para o plural). KIU é usado quando, por exemplo, se quer saber o nome particular de alguém ou algo ou a individualidade em relação à coletividade, a espécie em relação ao gênero, o nome, a profissão, a religião ou outros dados específicos de alguém, por exemplo, nas estruturas interrogativas KIU ESTAS LI?, KIU ESTAS LA PROFESIO DE LI?. Enfim, tem-se o maior e se quer saber o menor, o específico, o particular.

EKZERCO 2.3:

Elabore perguntas com KIO e KIU/KIUJ para as seguintes respostas abaixo, observando os dois primeiros modelos:

1.      Karlo estas viro. * Kio estas Karlo?
2.      Viro estas homo. * Kio estas viro?
3.      Maria estas virino.
4.      Virino estas homo.
5.      Debora estas infanino.
6.      Infanino estas homo.
7.      Ĝi estas testudo.
8.      Testudo estas besto.
9.      Ĝi estas pilko.
10.  Pilko estas objekto.
11.  Ŝi estas instruistino.
12.  Instruistino estas profesio.
13.  Li estas masonisto.
14.  Masonisto estas profesio.
15.  Li estas Patro Kristnasko.
16.  Patro Kristnasko estas profesio en decembro.
17.  Ili estas viroj kaj virinoj.
18.  Viroj kaj virinoj estas homoj.