BAZA KURSO DE ESPERANTO. LA 14-A LECIONO (KAZOJ NOMINATIVO KAJ AKUZATIVO)

     Para achar palavras, morfemas e expressões na página, tecle Ctrl+F.

 Plena Ilustrita Vortaro 

Vortaro Túlio Flores

 

A 14ª VIDEOAULA:

https://www.youtube.com/watch?v=8OHnth5zMF4

                            EKZERCO 7.14

151. Kion Ngozia faras super la montoj, kiuj nun estas sub ŝi?

152. Kiun kaj kian pordon Devika malfermas?

153. Kion Mikaelo faras en tiu simpla strato, kie iras kaj reiras multaj homoj?

154. Kian vazon Jang Jango malkovras por ekmontri al la kliento, kiu staras antaŭ ili?

155. Kion Ĝabario faras pri la planko, kiu nun estas tre malseka?

156. Kian sakon, kiu aspektas tre peza, Satoŝo portas sur la ŝultro?

157. Kian akvon Puĝa ĉerpas el la puto, kiu troviĝas proksime de la domo?

158. Kion Ŭang Ŝejo faras ĉe la pordo, kiu estas tradicieca kaj kupra-ruĝa?

159. Kiun kaj kian ornamaĵon Moema uzas por kovri la korbon, kiu staras antaŭ ŝi?

160. Kion Devika faras ĉe la enirejo, kie la gastoj alvenas?

161. Kiun seruron Ŭang Ŝejo fermas sur la pordo, kiu estas el ligno?

162. Kion Jang Jango faras per la tuko, kiun li tenas en la manoj?

163. Kiajn ilojn Ĝabario uzas por purigi la plankon, kiu brilos post lia purigado?

164. Kion Ngozia miras de tiel alte, kiam ŝi flugas per tiu flugkostumo?

165. Kiun vojon Mikaelo sekvas tra tiu urbeto, kiu estas plena je turistoj?

166. Kion Satoŝo faras nun en la grenejo, kie oni konservas grensakojn?

167. Kian ŝtofon Jang Jango uzas por kovri la vazon, kiu estas tre valora?

168. Kiujn semojn Moema tuj elektos el la korbo, kiu aspektas tre utila?

169. Kion Ngozia ĝuas en la aero, kie blovas forta vento?

170. Kian sitelon, kiu estas plena je akvo, Ĝabario uzas apud si?

171. Kion Devika faras ĉe la pordo, kiun ŝi nun malfermas?

172. Kion Mikaelo faras dum la promeno, kiu daŭras dum la tuta mateno?

173. Kiujn ŝlosilojn Ŭang Ŝejo uzas por malfermi la seruron, kiu ne facile turniĝas?

174. Kion Puĝa portas el la puto al la domo, kiu troviĝas ĉirkaŭ ŝi?

175. Kion Moema faras pri la korbo, kun kiu ŝi laboras ĉiutage?

 

                            EKZERCO 6.14

126. Kion Aja faras antaŭ la monto, kiun oni vidas malproksime?

127. Kiun donacon Sakura donas al la virino, kiu ridetas antaŭ ŝi?

128. Kion Oluo faras pri la kamiono, kiun oni vidas parte sur la strato?

129. Kian leteron Alica enmetas en la ruĝan leterkeston, kiun vi vidas apude?

130. Kion Ĝang Ŝejo elektas ĉe la bazaro, kiun la loka klientaro ofte vizitas?

131. Kion Ĉen Ĉeno faras sur la benko, kiu troviĝas en la parko? Ĉu li transitivas, aŭ netransitivas? [O sufixo -iĝ- em 'troviĝas' sempre transforma qualquer verbo, transitivo ou intransitivo, em verbo transitivo reflexivo, quando o sujeito é, ou se apresenta, também, como objeto da própria ação verbal.]

132. Kiun paketon Kirano ricevas de la kuriero, kiu staras antaŭ li?

133. Kian ŝtonon Gŭarasio uzas apud la rivero, kie li laboras?

134. Kion Li Ĉjango portas sur la dorso, kaj kiu aspektas tre peza?

135. Kion Aja faras sur la vojo, kiu kondukas al la urbo?

136. Kiujn fruktojn Ĝang Ŝejo elektas, kiuj aspektas plej freŝaj?

137. Kian donacon Sakura donas al la gastino, kiu  kore dankas ŝin?

138. Kion Kirano faras post la ricevo de la paketo, kiun oni ĵus liveris al li?

139. Kiun leteron Alica sendas al sia amiko Everaldo, kiu loĝas eksterlande?

140. Kion Gŭarasio faras per la ŝtono, kiun li tenas apud si?

141. Kion Oluo puŝas en la strato, kie iras kaj reiras multaj homoj?

142. Kion Ĉen Ĉeno faras netransitive sub la arboj, kiuj transitive donas agrablan ombron al li?

143. Kiajn brikojn Li Ĉjango portas al la vilaĝo, kiu troviĝas en la valo kaj kie li loĝas?

144. Kian frukton Ĝang Ŝejo ĵus prenis en la budo, kiu estas plena je verdaĵoj?

145. Kion la gastino apud Sakura faros kun la donaco, kiun ŝi ricevas?

146. Kiun personon Kirano dankas, kiam li prezentas rideton?

147. Kion Alica faras antaŭ la leterkesto, kiu staras sur la trotuaro?

148. Kiajn objektojn Gŭarasio baldaŭ serĉos pli apud la akvo, kiu fluas inter la ŝtonoj?

149. Kion Li Ĉjango faras per sia laboro, kiu postulas grandan forton?

150. Kion Aja faras sur la kurejo, apud kiu floras multaj ĉerizarboj?
     
     

                            EKZERCO 5.14

101. Kion Takumo serĉas en la urbo?

102. Kiun Maria atendas en la kafejo, kiu baldaŭ fermiĝos?

103. Kiajn malnovajn objektojn Li Hua serĉas en la tirkesto?

104. Kion Ŝarlota faras nun?

105. Kiun Kaŭano rigardas apud la domo, kiu staras malantaŭ li?

106. Kian revon Lan Fena havas hodiaŭ?

107. Kion Henriko trovis en la arbaro?

108. Kiujn fotojn Zola rigardas sur la muro, kaj kiuj memorigas ŝin pri la familio?

109. Kion Ubirajaro faras apud la rivero?

110. Kiun Takumo baldaŭ renkontos sur la strato, kie ŝajne li estas perdita?

111. Kion Maria trinkas tiam, kiam ŝi sidas ĉe la tablo en la kafejo?

112. Kiajn aferojn Ŝarlota skribas en sia kajero?

113. Kion Lan Fena admiras dum la bela mateno?

114. Kiun Henriko vokis en la arbaro, kaj kiu helpis lin?

115. Kion Li Hua gardas en la tirkesto?

116. Kiajn fabelojn Zola ŝatas rakonti al la infanoj, kiuj aŭskultas ŝin atente?

117. Kion Kaŭano portas antaŭ la domo?

118. Kian ideon Takumo proponos al sia nova kolego, kiu ĵus dungiĝis?

119. Kion Ubirajaro observas apud la rivero, kiu longas?

120. Kiun aŭ kion Lan Fena vidas en apuda arbo, kaj kiu agrablas al ŝi?

121. Kiajn florojn Maria aĉetis por ornami la tablon?

122. Kion Zola faras hodiaŭ?

123. Kiujn kaj kiajn objektojn Li Hua uzis, kaj kiuj nun kuŝas en la tirkesto?

124. Kiun Ŝarlota demandos dum la leciono pri poezio, kaj kiu scios la respondon?

125. Kion Henriko montras al Kaŭano, kiu atente rigardas?

                            EKZERCO 4.14

76. Kion Potira montras en la arbaro?

77. Kiun vendistinon Abiola salutas ĉe la bazaro?

78. Kion Akiro faras en la klasĉambro?

79. Kian bileton Lakŝima tenas en la stacidomo?

80. Kiun planon Georgo klarigas antaŭ la ekrano?

81. Kion Iara faras apud Cecia?

82. Kiajn respondojn Ĉiko donas dum la parola ekzameno?

83. Kian noton Haruto skribas apud la mikroskopo?

84. Kian historion Neha rakontas al la infanoj?

85. Kiujn semojn Potira kolektos apud la granda arbo?

86. Kion Abiola faras inter la fruktobudoj?

87. Kiun demandon Akiro faras, kiu interesas la instruiston?

88. Kiun manlaboraĵon Cecia tenas sur la riverbordo?

89. Kian projekton Georgo prezentas, kiu utilas al la teamo (aŭ skipo)?

90. Kiun trajnon Lakŝima atendas sur la pasaĝer-kajo?

91. Kion Neha faras en la korto kun la infanoj?

92. Kiajn ilojn Haruto uzas en la laboratorio?

93. Kiajn fadenojn Iara elektas, kies koloroj brilas en la suno?

94. Kiujn respondojn Ĉiko preparas por doni al la instruisto?

95. Kiujn fruktojn Abiola rigardas, kiuj kuŝas sub la ombreloj?

96. Kian vojon Potira serĉas en la arbaro?

97. Kion Georgo faras dum la labor-kunsido?

98. Kiun ekzemplon Akiro klarigas al la grupo?

99. Kiun objekton Cecia montras, kio surprizas Iaran?

100. Kiajn ludojn Neha proponas al la infanoj?

                            EKZERCO 3.14

51. Kion Kofio trinkas?

52. Kion Hiroŝo faras?

53. Kion Prija aŭskultas?

54. Kian pluvon Tomaso ĝuas?

55. Kion Arasia tuŝas?

56. Kiun libron Fatua legas?

57. Kion Kenĝio skribas?

58. Kion Sanĝajo faras?

59. Kian ĝardenon Ema rigardas?

60. Kiujn vortojn Kenĝio skribas?

61. Kion Kofio faros post la trinko?

62. Kiun Hiroŝo atendas?

63. Kiajn sonojn Prija aŭdas?

64. Kion Tomaso faras en la pluvo?

65. Kiun arbon Arasia tuŝas?

66. Kiajn librojn Fatua kutime legas hejme?

67. Kian tekston Kenĝio skribas?

68. Kiujn homojn Sanĝajo renkontos?

69. Kion Ema faras en la ĝardeno?

70. Kian akvon Kofio trinkas?

71. Kiujn birdojn Hiroŝo observas?

72. Kiun Prija aŭdas, aŭ aŭskultas?

73. Kion Tomaso sentas dum la pluvo?

74. Kiujn foliojn Arasia kolektos?

75. Kian literaturaĵon Fatua legas?

                            EKZERCO 2.14

26. Kion Kvamo faras?

27. Kian ĉemizon Kvamo portas?

28. Kiun manon Kvamo premas dum la saluto?

29. Kion Ajŝa tenas en la mano?

30. Kian sakon Ajŝa donas al la kliento?

31. Kion Meja Lingo faras sur la muro?

32. Kiujn vortojn Meja Lingo skribis en la ĉina?

33. Kion Ravio faras en la templo?

34. Kiajn manojn Ravio kunmetas por preĝi? Ĉu ambaŭ?

35. Kion Luko rigardas en la muzeo?

36. Kian statuon Luko intense observas?

37. Kion Taina manĝas antaŭ sia domo?

38. Kian frukton Taina tenas per la fingroj?

39. Kion Mohamedo faras kun la infano?

40. Kian botelon Mohamedo donas al la knabeto?

41. Kion Jumia faras por saluti onin?

42. Kiun manon Jumia levas al oni?

43. Kian veston Jumia portas sur la strato?

44. Kion Ananja faras ĉe la tablo?

45. Kian manĝaĵon Ananja manĝas per la mano?

46. Kion Sofia faras sur la herbo?

47. Kiun beston Sofia ame brakumas (aŭ ĉirkaŭbrakas)?

48. Kian hundon Sofia havas en la brakoj?

49. Kion Jasio portas sur la kapo?

50. Kiajn plumojn Jasio havas sur sia kapo?

 

CASOS NOMINATIVO (OU SUBJETIVO) E ACUSATIVO (OU OBJETIVO)

 

O Esperanto é uma língua planejada para ser simples e lógica. Uma das suas características é o uso claro dos dois casos gramaticais, que indicam a função sintática de um elemento oracional como sujeito ou como objeto. Os dois casos são, portanto, o caso nominativo (ou caso subjetivo) e o caso acusativo (ou objetivo).

 

Para facilitar o entendimento do motor gramatical que move a língua Esperanto, é necessário o conhecimento do que podemos chamar de gramática funcional ou instrumental, isto é, uma gramática voltada para o uso prático da língua, não apenas para a teoria. O domínio dessa gramática utilitária dá muito mais segurança para a compreensão progressiva ativa e analítica da língua, principalmente nas situações expressionais novas, surpreendentes e fora do script adquirido ou dos exemplos memorizados.

Tal gramática de trabalho medeia (funciona como ponte) entre a gramática culta ou acadêmica, voltada para descrição técnica e sistemática da terminalogia normativa, e a linguagem de uso direto (a fala cotidiana, espontânea), especialmente quando o método é autodidático. É aprender inicialmente com um pouco de partitura, mas também com solfejos repeticionais introjetivos, para um crescimento cognitivo mais firme e seguro na práxis (na prática comunicativa real), o que é bem facilitado no aprendizado do Esperanto, cujas regras gramaticais são regulares, constantes e, em princípio, sem exceções.

 

 

O que é "caso"?

A palavra caso vem do latim casus, que significa "queda". Os romanos usavam essa metáfora porque, ao mudar de função na frase, a palavra "caía" em uma forma diferente. Assim, cada "queda" era um caso gramatical.

Caso nominativo (ou subjetivo)

·   O nominativo vem do latim nominativus, que significa "relativo ao nome".

·   É o caso usado para o sujeito da frase, ou seja, quem pratica a ação.

·   Em Esperanto, o nominativo é a forma básica da palavra, sem nenhuma marca especial.

Exemplo:

·   La hundo kuras. → "O cachorro corre." Aqui, hundo (cachorro) está no caso nominativo, porque é o sujeito.

 

Caso acusativo (objetivo)

·   O acusativo vem do latim accusativus, que originalmente significava "caso de acusar" ou "caso de apontar".

·   É o caso usado para o objeto direto, ou seja, quem recebe a ação.

·   Em Esperanto, o acusativo é marcado pela letra -n no final da palavra.

Exemplo:

·   La hundo vidas la katon. → "O cachorro vê o gato." Aqui, kato (gato) recebe a ação de ver, então aparece como katon no acusativo.

Por que isso importa no Esperanto?

·   O acusativo permite flexibilidade na ordem dos elementos sintáticos.

·   La hundo vidas la katon = La katon vidas la hundo → ambas significam "O cachorro vê o gato", porque o -n mostra quem é o objeto.

 

Resumindo

·   Caso nominativo: refere-se ao sujeito da frase, forma básica, daí se dizer também caso subjetivo.

·   Caso acusativo: objeto direto, marcado com -n, daí se dizer também caso objetivo.

·   As palavras vêm do latim: casus (queda), nominativus (nome), accusativus (acusação/apontar).

Enfim, em Esperanto o sujeito de um verbo intransitivo fica sempre no caso nominativo (o elemento básico da oração, sem o sufixo -n). Entretanto, a pergunta correlata para se saber o que o sujeito está fazendo intransitivamente também tem o -n na estrutura, sendo a estrutura KION -O FARAS? Se apenas o verbo satisfizer a pergunta, basta se responder com -O skribas, -O legas, -O dormas, etc. Se se exigir o complemento pós-verbal, pode-se dizer -O skribas poemon, -O legas libron, -O dormas

 

Regra Geral do Sujeito

·   O sujeito de qualquer verbo (transitivo ou intransitivo) fica no nominativo.

·   O caso acusativo (com a terminação gramatical -n) serve para marcar o objeto direto.

·   Como verbos intransitivos não possuem objeto direto, a terminação -n não é usada no substantivo subjetival da frase.

Exemplos Práticos

·   La infano dormas. (A criança dorme.) -> La infano é o sujeito de um verbo intransitivo e fica no nominativo.

·   La birdo flugas. (O pássaro voa.) -> La birdo é o sujeito e fica no nominativo.

 

Dica relembrativa sobre tipos de verbos

·   Verbo de ligação: é aquele que não indica ação, mas, sim, estado ou característica do sujeito. Ele “liga” o sujeito a uma qualidade ou condição.

* Exemplo: A menina é feliz. → “é” apenas conecta o sujeito (menina) ao predicativo (feliz).

·   Verbo transitivo: expressa uma ação que precisa de um complemento (objeto direto ou indireto) para ter sentido completo, atuando como a ação ou transição entre o sujeito e o objeto que sofre a sua ação. Daí o nome transitivo, porque é um verbo que transita do sujeito para um objeto.

* Exemplo: O aluno lê o livro. → “lê” exige um objeto (livro) para completar a ideia.

[Admite-se, contudo, em certos verbos, como, por exemplo, o verbo ler, que se omita o objeto, destacando-se como importante apenas a ação de ler. Em tal caso, o verbo ler passa a funcionar como verbo intransitivo.]

·   Verbo intransitivo: indica uma ação que começa e termina na esfera do sujeito e que, portanto, não precisa de complemento; o sentido já está completo apenas com o sujeito e o verbo. 

* Exemplo: O bebê dorme. → “dorme” não pede objeto, a frase já está inteira.

[Admite-se, contudo, que certos verbos tipicamente intransitivos atuem como transitivos, em frases tais, como ‘Mi vivas vivon feliĉan’, ‘Mi ĝojas vian venkon’, ‘Ŝi dormis longan dormon’. Nestes três exemplos os verbos (vivi, ĝoji e dormi são originalmente intransitivos, mas assumiram o papel de verbos transitivos, para efeito literário.]

 

Em resumo:

·   Ligação = conecta sujeito a uma qualidade, estado ou condição.

·   Transitivo = ação que passa do sujeito para um objeto.

·   Intransitivo = ação que, como o próprio nome já diz, não transita, não faz ponte, não passa/termina em um objeto.

 

 

KI-DEMANDOJ LIGADAS AO ACUSATIVO

As ki-demandoj (correlativos interrogativos que começam com ki-) são muito úteis para entender quando usar o caso acusativo em Esperanto, especialmente quando falamos de objeto direto.

Quando a pergunta pede uma resposta que será objeto direto, usamos a forma acusativa já na pergunta, o que é um enorme facilitador para o entendimento do interlocutor. Veja os principais casos:

·   KION → "O quê?"

* Pergunta pelo objeto direto substantival no singular (-on) ou no plural (-ojn).

* Exemplo: Kion vi legas? → "O que você lê?"

* Resposta: Mi legas libron. ("Eu leio um livro.")

* Kion vi vestos? → "O que você vestirá?"

* Resposta: Mi vestos bluzon kaj kuloton. ("Eu vestirei uma blusa e uma bermuda.")

·   KIUN → "Quem?" (no singular, como objeto direto)

* Pergunta pelo objeto direto identificativo no singular.

* Exemplo: Kiun vi vidas? → "Quem você vê?"

* Resposta: Mi vidas knabon. ("Eu vejo um menino.")

·   KIUJN → "Quem?" (no plural, como objeto direto)

* Pergunta pelo objeto direto identificativo no plural.

* Exemplo: Kiujn vi invitis? → "Quem você convidou?"

* Resposta: Mi invitis miajn tri kolegojn. ("Eu convidei meus três colegas.")

·   KIAN → "Que tipo de...?" (no singular, como objeto direto)

* Pergunta pelo objeto direto adjetival no singular (-an).

* Exemplo: Kian televidilon vi vendos? → "Que tipo de televisor você venderá?"

* Resposta: Mi vendos platekranan televidilon. ("Eu venderei um televisor de tela plana.")

·   KIAJN → "Que tipo de...?" (plural, como objeto direto)

* Pergunta pelo objeto direto adjetival no plural (-ajn).

* Exemplo: Kiajn florojn vi aĉetis? → "Que tipo de flores você comprou?"

* Resposta: Mi aĉetis ruĝajn rozojn. ("Eu comprei rosas vermelhas.")

Repeteco importante

·   O -n do acusativo aparece já nas perguntas, porque elas pedem respostas que são objetos diretos.

·   Se a resposta fosse ligada ao sujeito da frase, sem transitividade, usaríamos a forma nominativa (sem -n).

Resumindo

·   KION → pergunta pelo objeto direto "o quê".

·   KIUN → pergunta pelo objeto direto "quem" (singular).

·   KIUJN → pergunta pelo objeto direto "quem" (plural).

·   KIAN → pergunta pelo objeto direto "que tipo de" (singular).

·   KIAJN → pergunta pelo objeto direto "que tipo de" (plural).

                  

 

                    EKZERCO 1.14

 

Responda, com caneta ou lápis, às perguntas abaixo envolvendo os correlativos, em cotejo com o presente mosaico:

 1. Kion Roberto faras?

2. Kian veturilon Jozefo stiras?

3. Kiun Anna helpos per sia laboro?

4. Kion Karlino rigardas en la televidilo?

5. Kiujn amikojn Petro kaj Ludoviko renkontos morgaŭ? 

6. Kian ludilon Roberto konstruas sur la planko?

7. Kion Anna kudras per sia kudromaŝino?

8. Kiujn Rajmondo instruas en la klasĉambro?

9. Kiajn blokojn Roberto uzas por ludi?

10. Kion Marta faras en la preĝejo?

11. Kiujn lernantojn Rajmondo vidas en la ĉambro?

12. Kian televidaĵon Karlino spektas antaŭ ol dormi?

13. Kion Probalo faras en la naĝejo?

14. Kion Petro kaj Ludoviko priparolas ĉe la tablo?

15. Kiajn vortojn Rajmondo skribis sur la tabulo?

16. Kion Petro kaj Ludoviko trinkas dum la konversacio?

17. Kiun Karlino vizitos en la urbocentro?

18. Kian veston Anna kudras por sia amikino?

19. Kion Francisko faras en la lito?

20. Kiujn gastojn Anna invitos al sia domo?

21. Kian vojon Jozefo sekvas dum la veturado?

22. Kion Rajmondo instruas al siaj gelernantoj?

23. Kiun Probalo vidas en la naĝejo?

24. Kiajn objektojn Anna preparis antaŭ la kudrado?

25. Kion Marta petas en sia preĝo?

 

 

Novos exercícios suplementares aparecerão aqui mesmo nos próximos dias da semana, entre 7h e 8h da manhã pelo horário de Brasília (entre 12h e 13h pelo horário de verão de Greenwich).