BAZA KURSO DE ESPERANTO. LA 9-A LECIONO (LA SUFIKSOJ - LA UNUA PARTO)

      Para achar palavras, morfemas e expressões na página, tecle Ctrl+F.

 Plena Ilustrita Vortaro 

Vortaro Túlio Flores

9ª videoaula:

https://www.youtube.com/watch?v=MPaQ59GMGIw

EKZERCO 7.9

151. Kio estas malgranda arbusto, kaj kio estas tre granda kverko?

152. Kiu ilo estas uzata por balai la trotuaron, kaj kian kvaliton havu tiu ilo por esti bona?

153. Ĉu virina ŝufaristo estas ŝufaristino aŭ ŝuflikistino? Aŭ povas esti ambaŭ?

154. Kio estas la nomo de persono, kiu estas tre riĉa, kaj kio estas la kvalito de tiu stato?

155. Kie troviĝas multaj kunaj libroj kiel kolekto, kaj kiu loko ĝi estas, se ĝi estas en ĉambrego?

156. Kiu persono estas ano de Mozambiko, kaj kiel nomiĝas la kvalito esti el tiu lando?

157. Kio estas la simpla sinonimo por flakono, kaj ĉu oni povas diri ankaŭ botelegon por tre granda botelo?

158. Kio estas la estro de familio?

159. Kio nomiĝas persono, kiu laboras en industrio, kaj kian emon havu tiu persono por esti bona laboranto?

160. Kio estas la doktrino aŭ sistemo de ideoj de la Kristo, kaj kiuj estas ties sekvantoj?

161. Kio estas la daŭra, insista ago paroli kun iu alia, kaj ĉu babilema homo ofte faras tion?

162. Kio estas malgranda ĉevalo, kaj ĉu ĉevalino estas ina ĉevalo aŭ malgranda ĉevalo?

163. Kio estas la ilo, kiu ebligas al oni aŭdi sonojn pli bone? Ĉu ĝi estas aŭdilo, aŭ aŭdileco?

164. Kiu persono estas karakterizita per tio esti tre dika, kaj kio estas la malo: persono tre maldika?

165. Kie oni povas manĝi glaciaĵon, kiel speciala loko por tio?

166. Kio estas la kolekto de floroj kreskantaj kune? 

167. Kiu estas la profesiulo, kiu verkas librojn aŭ skribas ofte, kaj ĉu lia laboro estas skribado aŭ skribileco?

168. Kio estas la kvalito esti eleganta, kaj kio estas virino tre eleganta?

169. Kiu estas simpla ano de klubo, kaj kiu estas la estro de tiu sama klubo?

170. Kio estas malgranda knabo, kaj kio estas la ina formo de knabo?

171. Kio estas la sistemo de ideoj de Markso, kaj kiel nomiĝas liaj sekvantoj?

172. Kiu ilo servas por komputi datenojn (aŭ datumojn)? Ĉu ĝi estas komputilo aŭ kalkulilo?

173. Kio estas amatora persono, kiu ŝatas naĝi ofte, kaj kio estas la daŭra ago naĝi?

174. Kio estas la kvalito esti fleksebla? Ĉu flekseblulo estas persono, aŭ objekto?

175. Kiu estas la persono, kiu okupiĝas pri politiko kiel profesio? Kiu estas la politika doktrino, kiu traktas pri la kapitalo?

EKZERCO 6.9

126. Kio estas malgranda roboto?

127. Kiel nomiĝas la virino, kiu ŝatas aŭ estas inklina labori multe?

128. Kio estas la administranto de lernejo, kie lernantaroj studas?

129. Kio estas la ilo, per kiu oni povas balai aŭ senpolvigi meblojn?

130. Kiel nomiĝas la persono, kiu faras kaj riparas ŝuojn?

131. Kio estas la kolekto de multaj belaj floroj kune?

132. Kie ni povas aĉeti varmajn manĝaĵojn kaj malvarmajn trinkaĵojn por la familio?

133. Kio estas la kvalito aŭ eco esti malriĉa?

134. Kion ni nomas la ripetitan kaj daŭran agon babili aŭ paroli kun amikoj?

135. Por vi, kio estas pli facile lernebla kaj komprenebla, ĉu matematiko, aŭ gramatiko?

136. Kia homino estas tiu, kiu ĉiam emas babili kaj paroli kun ĉiuj? [Kvankam ne ofte, 'homino' estas uzebla en la loko de virino.]

137. Kiel nomiĝas tre granda kaj dika arbo en la arbaro?

138. Kiu estas ano de la lando Urugvajo?

139. Kio estas la doktrino kaj instruaro, kiujn sekvas budhanoj (aŭ budhistoj)?

140. Kiel nomiĝas persono karakterizita per tio, esti tre alta kaj forta?

141. Ĉu la aŭdo, vido kaj flaro estas utilegaj sentkapabloj (aŭ sensoj, sentumoj) por onia ĉiutaga vivo?

142. Kio estas la salona lokego, kie oni povas spekti filmojn aŭ kinaĵojn?

143. Kiel nomiĝas la ina formo de ĉevalo, kiu estas tre granda kaj volumena?

144. Ĉu eblas akiri grandan riĉecon per bona kaj saĝa investado?

145. Kiuj iloj ebligas al oni skribi sur paperon kaj skribi ĉe komputilo?

146. Kiel nomiĝas la malgranda botelo por porti trinkaĵon kun si?

147. Ĉu la internacia kunlaborado inter landoj montras la belecon de nia epoko?

148. Kia estas persono, kiu ĉiam emas labori kaj helpi aliajn sen laceco?

149. Kio estas la gvidanto de granda societo aŭ grava klubo en la urbo?

150. Kiuj estas la emaj aŭ inklinaj kvalitoj esti simpla kaj honesta?

EKZERCO 5.9

101. Kio estas malgranda kato?

102. Kio estas virino, kiu profesie riparas ŝuojn?

103. Kia estas riĉulo?

104. Ĉu bela riĉa virino estas altulino, aŭ belulino?

105. Kio estas abelaro?

106. Kio estas librejo?

107. Kio estas grandega botelo por stoki multon da akvo aŭ vino en la kuirejo?

108. Kio estas saksofonisto?

109. Ĉu patrioto estas membro de lando?

110. Kio estas klubano?

111. Kia estas eleganteco?

112. Ĉu via kunlaborado estas ĉiam disponebla?

113. Kio estas industriestro?

114. Kio estas politikistino?

115. Ĉu vegetara manĝemo signifas, ke oni ĉiam manĝas sen viando?

116. Kio estas fiŝaro?

117. Lernado estas ripetata ago de kio?

118. Kio estas skribilo?

119. Ĉu tiu loĝebla domo estas granda aŭ malgranda? Por vi, ĉu ĝi estas beleta kaj komforteta?

120. Kio estas juna knabino?

121. Kio estas fortegulo?

122. Kion ĉiam faras babilema viro?

123. Kio estas ciklaro?

124. Kio estas dikeco?

125. Ĉu investisto ĉiam uzas kapitalon?

EKZERCO 4.9

76. Ĉu ĉiu homa estulo nepre estas humana estulo aŭ humanulo?

77. Ĉu la plej granda parto de la nuna tutmonda socio preferas kapitalismon kaj modernismon, aŭ ĉu oni pli interesiĝas pri budhismo kaj kristanismo?

78. Kiu gvidas la politikon de lando kaj estas la plej alta estro de la registaro en respubliko?

79. Kiam granda grupo da lernantoj kunvenas en ĉambro de lernejo, kiel nomiĝas tiu kolekto da personoj?

80. Ĉu vi pensas, ke intelekta roboto estas nur fikcia intelektaĵo, aŭ ĉu ĝi jam estas realaĵo en multaj laborejoj en 2026?

81. Kio estas malgranda ĉevalo, kiun infanoj tre ŝatas rajdi en verda kamparo?

82. Ĉu vi portas viajn difektitajn ŝuojn al ŝuisto, aŭ ĉu vi preferas mem ripari ilin kaj ankaŭ viajn vestaĵojn per specialaj iloj?

83. Kiu loĝas en Argentino kaj defendas la landon kiel vera patrioto, ĉu argentinano, aŭ eksterlandano?

84. Se la vento tute mankas en varma somera tago, per kio vi refreŝigas vian loĝejon, ĉu per ventolilo aŭ per klimatizilo? Aŭ per simpla ventumilo?        

85. Kio estas la ĉefa eco de objekto tre fleksebla?

86. Ĉu la nuntempaj knaboj kaj junuloj preferas spekti modernajn kinaĵojn, aŭ ĉu ili estas fervoraj klubanoj de loka pilkludo?

87. Kiel oni nomas la konstantan havon de granda kvanto de mono?

88. Kio estas tre forta viro, kiu laboras peze en la peza laborejo?

89. Ĉu vi loĝas en eleganta domego en la centro de la urbo, aŭ en malgranda, simpla dometo?

90. Kiam vi manĝas en bona restoracio aŭ manĝejo, ĉu vi uzas tranĉilon kaj forkon kiel helpajn ilojn por la manĝo? Kiujn manĝilojn vi plej ŝatas uzi?

91. Kia estas riĉulo: ĉu li havas grandan kapitalon en la banko, aŭ ĉu li estas tute senmova kaj malriĉa persono?

92. Ĉu la nacia juro de Platono kaj Kartezio estas facile komprenebla en mezgradaj lernejoj, aŭ ĉu ĝi estas tute malfacila studaĵo?

93. Kio estas granda aro da arboj en la naturo, kie loĝas birdaro kaj sovaĝa bestaro?

94. Ĉu tiu bela virino estas rigardata kiel belulino pro la fizika eleganteco, aŭ pro la inteligenta menso?

95. Kiu homo detruas la publikan propraĵon per perforto kaj malbonaj agoj en la urba socio: ĉu vandalo, aŭ amiko de la urbo?

96. Kie la abeloj laboras kune por fari mielon, kaj kiu estas la homo, kiu zorgas pri la abelejo?

97. Se persono tute ne manĝas fiŝaĵon nek kokaĵon pro siaj sanaj ideoj, ĉu tiu estas vegetarano aŭ viandomanĝemulo?

98. Kiam oni devas purigi la plankon de rubaĵoj aŭ malpuraĵoj, kion oni uzas por fari tiun purigadon?

99. Se iu persono ĉiam ridas pro ĉiu simpla afero kaj havas tre gajan karakteron, ĉu vi diras, ke li estas ridema aŭ ridista?

100. Se vi tre ŝatas babili kaj paroli dum la tuta tago, ĉu vi estas babilema kaj parolema homo, aŭ ĉu vi estas silentema?            

           

            

                            EKZERCO 3.9

51. Kio estas malgranda arbo?

52. Ĉu alta viro estas nepre altulo, aŭ ĉu li povas esti nur granda?

53. Kia estas riĉa virino kun milionoj da realoj en bankaj kontoj?

54. Kio estas virino kiu laboras kun abeloj? Ĉu abelistino aŭ abelulino?

55. Kie oni aĉetas ŝuojn? Ĉu en ŝuejo aŭ en ŝuaro?

56. Ĉu forta viro estas fortega, aŭ nur fortulo? Kiu estas la ĝusta sufikso en tiu kazo?

57. Kio estas la prezidanto de klubo? Ĉu klubestro aŭ klubano?

58. Laŭ PIV (Plena Ilustrita Vortaro), kio estas la plej supera ĉefo de banko, ĉu bankestro, aŭ bankisto?

59. Kio estas instrumento (aŭ ilo) por balai? Ĉu balailo, aŭ balaaĵo?

60. Kia estas la eco de homo kiu ĉiam ridas? Ĉu ridemo aŭ rideco?

61. Kio estas kolekto (aŭ aro) de ŝipoj? Ĉu ŝipado, aŭ ŝiparo?

62. Ĉu vegetara manĝo estas konforma al vegetarismo aŭ vegetaraĵo? Klarigu.

63. Kie oni loĝas? Ĉu en loĝejo aŭ en loĝado?

64. Kiu estas persono kiu sekvas la ideojn de Platono? Ĉu platonisto aŭ platonano?

65. Ĉu moderna komputmaŝino estas ĉiam komputoro, aŭ ĉu ĝi povas esti simpla komputilo?

66. Kio estas eblaĵo kiun oni povas aĉeti per investo? Ĉu investebla aŭ investaĵo?

67. Ĉu la lando Bolivio havas bolivianojn, aŭ boliviulojn?

68. Kiu estas la karakterizo (aŭ eco) de viro kiu emas babili? Ĉu babilemo aŭ babileco?

69. Kio estas granda kubo? Ĉu kubeĝo, kubeto, aŭ kubego?

70. Ĉu la Papo estas kristano aŭ krististo? Kiu estas la diferenco?

71. Kie oni servas klientojn per manĝaĵoj? Ĉu en restoracio aŭ manĝejo, aŭ en preĝejo?

72. Kie vi kutimas spekti kinaĵojn (kin-filmojn), ĉu en kinejoj, per Jutubo, aŭ per la televidilo?

73. Ĉu maldika knabo estas maldikulo, aŭ maldiketo? Aŭ la du sufiksoj devas aperi en la vorto? Se jes, kiu estas tia vorto?

74. Kio estas la daŭra ago ventoli? Ĉu ventolado, ventolemo, ventoleblo, aŭ ventoleco? Kaj kiu aparato ventolas?

75. Ĉu sociala politiko estas la bazo de socialismo, aŭ de socialeco?

                        
                        EKZERCO 2.9

26. Kio estas malgranda biciklo?

27. Kiel oni nomas arbon kiu estas eksterordinare granda?

28. Per kio purigisto balaas la plankon?

29. Kiel nomi viron kiu karakteriziĝas per riĉeco?

30. Kiel nomi inan lernanton?

31. Kiel nomi virinon kiu estas anino de Kubo?

32. Kiu gvidas kaj administras klubon?

33. Kiel nomi personon kiu profesie laboras per komputilo?

34. Kiel nomi la doktrinon bazitan sur la instruoj de Budho?

35. Kiel nomi aron da arboj kreskantaj en unu loko?

36. Al kie oni iras por aĉeti librojn?

37. Kio estas la abstrakta kvalito de io facila?

38. Kiel nomi la longan aŭ ripetan agon konversacii kun amikoj?

39. Ĉu vi kredas, kiel diris Aristotelo, ke ni estas tio, kion ni ripetade faras?

40. Kiel nomi personon kiu emas babili senĉese?

41. Kie oni naĝas en klubo?

42. Kiel nomi inan profesion de persono kiu kuracadas en hospitalo, aŭ en kliniko?

43. Kiel nomi viron kiu estas ne nur forta, sed eksterordinare forta?

44. Kiel nomi kolekton da malgrandaj kaj belaj floroj?

45. Kio estas la eco de persono kiu emas stiri multe?

46. Kiel nomi anon de movado?

47. Kiel nomi la ripetan (senĉesan, adan) volon sambi?

48. Ĉu abstrakta objekto estas tuŝebla kaj sentebla?

49. Ĉu virino, kiu estas bela, estas nomata "belino", aŭ "belulino"? Kiu estas la ĝusta derivita formo?

50. Se infano emas lerni kaj akiri sciadon, ĉu oni povas nomi lin "lernema", aŭ "lernebla"?

OS SUFIXOS OFICIAIS DO ESPERANTO

 

Os sufixos são morfemas ou fragmentos de palavras em posição entre a raiz (ou radical) e a terminação gramatical da palavra para derivar um sentido a mais ao seu significado. Eles funcionam como ferramentas de economia linguística, permitindo que uma única raiz gere dezenas de novas palavras que tenham a ver com a raiz. Além de enriquecer o vocabulário de um idioma, os sufixos ajudam quem fala a deduzir o significado de termos desconhecidos, apenas pela análise de sua estrutura final.

No Esperanto, os sufixos desempenham um papel ainda mais central, lógico e criativo, sendo um dos pilares da regularidade da língua. Eles são perfeitamente invariáveis e podem ser combinados livremente com qualquer raiz ou podem ser usados individualmente como palavras autônomas, eliminando a necessidade de memorizar milhares de palavras isoladas, tornando o aprendizado lexical extremamente rápido e intuitivo.

 

GLOSSÁRIO DOS SUFIXOS A MANEJAR NA PRESENTE LIÇÃO:

 

-IN- (feminino)

-ET (diminutivo)

-EG- (aumentativo)

-IL- (instrumento)

-UL- (pessoa caracterizada pela raiz adjetiva)

-AN- (membro de grupo, lugar...)

-ESTR- (chefe, líder)

-IST- (profissão, ocupação, seguidor de doutrina, religião, ideologia)

-ISM- (doutrina, religião, ideologia)

-AR- (coleção, conjunto)

-EJ- (lugar)

-EC- (qualidade, estado)

-AD- (ação contínua ou repetida)

-EBL- (possibilidade)

-EM- (tendência, inclinação)

 

GLOSSÁRIO DAS FORMAS-BASE A MANEJAR NA PRESENTE LIÇÃO:

 

abelo = abelha

aĉeti = comprar

akiri = adquirir

aktuala = atual

alta = alto

arbo = árvore

Argentino = Argentina

aŭdo = audição

babili = tagarelar

balai = varrer

botelo = garrafa

budho = Buda

ĉevalo = cavalo

cirklo = círculo

dika = gordo

eleganta = elegante

facila = fácil

familio = família

fikcia = fictício

fiŝo = peixe

fiziko = física

flaro = ato de cheirar

fleksebla = flexível 

floro = flor

forta = forte

granda = grande

gruzo = cascalho

gustumo = paladar

Heleno = nome de homem

industrio = indústria

internacia = internacional

investo = investimento

juna = jovem

juro = direito

kapitalo = capital (em finanças e economia)

Kartezio = Descartes

kino = filme de cinema

klubo = clube

knaboj = meninos

koko = galo

komputo = ato de computação

konversacii = conversar

Kristo = Cristo

kubo = cubo

kunlabori = colaborar

labori = trabalhar

lando = país

lernantoj = alunos

lerno = ato de aprendizado

libro = livro

logika = lógico

loĝo = ação de morar

maldika = magro

manĝi = comer

manĝo = ato de refeição

miliono = milhão

miri = mirar, admirar

moderna = moderno

muziko = música

naĝo = ato de natação

ovo = ovo

paroli = falar

paso = ato de passar

patrioto = patriota

pilkludo = jogo de bola

Platono = Platão

politiko = política

riĉa = rico

ridas = rir

ŝarĝo = carga

simpla = simples

skribo = ação de escrita

sociala = social, no sentido dos interesses econômicos da sociedade geral

societo = grupo em sociedade

ŝuo = sapato

telefono = telefone

trinki = beber

tuŝo = tato, toque

utila = útil

vandalo = vândalo

vegetara = relativo ao vegetarianismo

ventolo = ação de ventilar

verda = verde

vidi = ver

vido = visão, ato de ver

viraj ŝuoj = sapatos masculinos

viro = homem

 

 

Sufixo -IN-

Usado para o sexo feminino biológico ou conceitual e também para o sexo fêmea dos animais.

KNABOJ

Forma-base: knaboj

Com sufixo: knabinoj

Decomposição: KNAB- + -IN- + -OJ = KNABINOJ

VIRO

 

Forma-base: viro

Com sufixo: virino

Decomposição: VIR- + -IN- + -O = VIRINO

VIRAJ ŜUOJ

 

Forma-base: viraj ŝuoj

Com sufixo: virinaj ŝuoj

Decomposição: VIR- + -IN- + -AJ ŜUOJ = VIRINAJ ŜUOJ

 

KOKO

Forma-base: koko

Com sufixo: kokino

Decomposição: KOK- + -IN- + -O = KOKINO

---

Sufixo -ET- 

DIMINUTIVO. Coisa pequena em comparação com outras coisas da mesma espécie ou tipo.

Forma-base: ĉevalo

Com sufixo: ĉevaleto

ARBO

Forma-base: arbo

Com sufixo: arbeto

Decomposição: ARB- + -ET- + -O = ARBETO

 

CIRKLO

Forma-base: cirklo

Com sufixo: cirkleto

Decomposição: CIRKL- + -ET- + -O = CIRKLETO

---

Sufixo -EG-

AUMENTATIVO. Coisa muito grande, em comparação com outras coisas da mesma espécie ou tipo.

CIRKLO

Forma-base: cirklo

Com sufixo: cirklego

Decomposição: CIRKL- + -EG- + -O = CIRKLEGO

 

Li ridetas.

Forma-base: ridas

Com sufixo: ridetas

Ŝi ridas.

Ili ridegas.

Forma-base: ridas

Com sufixo: ridegas

---

Sufixo -IL-

INSTRUMENTO MATERIAL ou objeto para a realização de coisas simples.

KULERO, FORKO KAJ TRANĈILO ESTAS INSTRUMENTOJ POR MANĜO.

ILI ESTAS MANĜILOJ.

 

Forma-base: manĝo / manĝ-

Com sufixo: manĝiloj

Decomposição: MANĜ- + -IL- + -OJ = MANĜILOJ

 

Forma-base: gruzo

Com sufixo: gruzilo

 

Forma-base: skribo / skrib-

Com sufixo: skribilo

 

Forma-base: ventolo / ventol-

Com sufixo: ventolilo

 

Forma-base: balai / bala-

Com sufixo: balailo

 

Forma-base: ŝarĝo

Com sufixo: ŝarĝilo

 

Forma-base: komputo

Com sufixo: komputilo

---

Sufixo -UL-

Para pessoa caracterizada pela raiz adjetiva.

La maldika aktoro estas Stan. Li estas, do, maldikulo.

Forma-base: maldika

Com sufixo: maldikulo

Decomposição: MALDIK- + -UL- + -O = MALDIKULO

La dika aktoro estas Oliver. Li estas, do, dikulo.

Forma-base: dika

Com sufixo: dikulo

Decomposição: DIK- + -UL- + -O = DIKULO

 

Li havas tre multe, multege da mono. Li estas riĉa viro. Li estas riĉulo, milionulo.

Forma-base: riĉa → Com sufixo: riĉulo

Decomposição: RIĈ- + -UL- + -O = RIĈULO

 

Forma-base: miliono → Com sufixo: milionulo

Decomposição: MILION- + -UL- + -O = MILIONULO

 

Tiu hindo estas elegante vestita. Li estas elegantulo. Kaj tiu hindino estas elegantulino.

Forma-base: eleganta → Com sufixo: elegantulo

Decomposição: ELEGANT- + -UL- + -O = ELEGANTULO

 

Forma-base: elegantino / eleganta virino → Com sufixo: elegantulino

Decomposição: ELEGANT- + -UL- + -IN- + -O = ELEGANTULINO

---

Sufixo -AN-

Esse sufixo mostra que alguém é membro, adepto, habitante de…

 

Karlo estas la nova membro de la klubo. Li estas la nova klubano.

Forma-base: klubo

Com sufixo: klubano

Decomposição: KLUB- + -AN- + -O = KLUBANO

 

Ĉar Argentino estas en la Nova Mondo, ĝiaj loĝantoj estas argentinanoj.

Forma-base: Argentino / argentin-

Com sufixo: argentinanoj

Decomposição: ARGENTIN- + -AN- + -OJ = ARGENTINANOJ

La membroj de societoj estas societanoj.

 

Forma-base: societo / societ-

Com sufixo: societanoj

Decomposição: SOCIET- + -AN- + -OJ = SOCIETANOJ

---

Sufixo -ESTR-

Refere-se a diretor, chefe, administrador, presidente, líder…

 

Estroj de landoj estas landestroj.

Forma-base: lando

Com sufixo: landestroj

Decomposição: LAND- + -ESTR- + -OJ = LANDESTROJ

 

Maria laboras profesie en la urbocentro, kaj Jozefo restas en la hejmo. Tamen, ŝi konsideras, ke estas li la estro de la familio aŭ la familiestro.

Forma-base: familio

Com sufixo: familiestro

Decomposição: FAMILI- + -ESTR- + -O = FAMILIESTRO

 

S-ino Tereza estas lernejestrino.

Forma-base: lernejo / lernejestro

Com sufixo: lernejestrino

Decomposição: LERNEJ- + -ESTR- + -IN- + -O = LERNEJESTRINO

---

Sufixo -IST-

Trata-se de partidário ou adepto de ideia, religião, doutrina, política… Refere-se também ao profissional de um ofício, área… [Registre-se que muitos partidários ou adeptos não têm necessariamente o isto, a exemplo de katoliko, framasono, 

protestanto, kristano...]

 

Forma-base: ŝuo / ŝu-

Com sufixo: ŝuisto

Decomposição: ŜU- + -IST- + -O = ŜUISTO

 

Forma-base: floro / flor-

Com sufixo: floristino

Decomposição: FLOR- + -IST- + -IN- + -O = FLORISTINO

 

Forma-base: fiŝo / fiŝ-

Com sufixo: fiŝisto

Decomposição: FIŜ- + -IST- + -O = FIŜISTO

 

Forma-base: fiziko

Com sufixo: fizikisto

Decomposição: FIZIK- + -IST- + -O = FIZIKISTO

 

Forma-base: juro / jur-

Com sufixo: juristo

Decomposição: JUR- + -IST- + -O = JURISTO

 

Forma-base: budho / budh-

Com sufixo: budhisto

Decomposição: BUDH- + -IST- + -O = BUDHISTO

 

- S-ro Ĝeraldo intencas paroli kun mi. Ĉu vi scias, kio li estas?

- Jes, li estas politikisto, industriisto kaj investisto; krom estro de granda banko.

Forma-base: politiko → Com sufixo: politikisto

Decomposição: POLITIK- + -IST- + -O = POLITIKISTO

 

Forma-base: industrio → Com sufixo: industriisto

Decomposição: INDUSTRI- + -IST- + -O = INDUSTRIISTO

 

Forma-base: investo → Com sufixo: investisto

Decomposição: INVEST- + -IST- + -O = INVESTISTO

---

Sufixo -ISM-

Usado para religiões, sistemas políticos, filosofias, doutrinas…

 

Forma-base: Esperanto / esperant- → esperantismo

 

Forma-base: Heleno / helen- → helenismo

 

Forma-base: Kartezio / kartezian- → kartezianismo

 

Forma-base: moderna / modern- → modernismo

 

Forma-base: Budho / budh- → budhismo

 

Forma-base: Kristo / kristan- → kristanismo

 

Forma-base: kapitalo / kapital- → kapitalismo

 

Forma-base: socialo / social- → socialismo

 

Forma-base: vegetaro / vegetar- → vegetarismo

 

Forma-base: Platono / platon- → platonismo

 

Forma-base: vandalo / vandal- → vandalismo

 

Forma-base: patrioto / patriot- → patriotismo

Forma-base: kubo / kub- → kubismo

---

Sufixo -AR-

Refere-se a coleção, grupo, conjunto de coisas.

Multaj lernantoj estas lernantaro.

 

Forma-base: lernantoj / lernanto

Com sufixo: lernantaro

Decomposição: LERNANT- + -AR- + -O = LERNANTARO

 

Forma-base: ovo

Com sufixo: ovaro

 

Forma-base: botelo

Com sufixo: botelaro

 

Forma-base: libro

Com sufixo: libraro

 

Forma-base: abelo

Com sufixo: abelaro

Tiuj muzikistoj estas la muzikistaro de la orkestro.

 

Forma-base: muzikistoj / muzikisto

Com sufixo: muzikistaro

Decomposição: MUZIKIST- + -AR- + -O = MUZIKISTARO

---

Sufixo -EJ-

Refere-se ao local ou lugar de ocorrência ou existência de algo.

 

La pupo marŝas al la telefonejo.

Forma-base: telefono

Com sufixo: telefonejo

Decomposição: TELEFON- + -EJ- + -O = TELEFONEJO

 

Tiu familio loĝas en simpla loĝejo.

Forma-base: loĝo / loĝ-

Com sufixo: loĝejo

Decomposição: LOĜ- + -EJ- + -O = LOĜEJO

 

Forma-base: lerno

Com sufixo: lernejo

 

Forma-base: naĝo

Com sufixo: naĝejo

 

Forma-base: floro

Com sufixo: florejo

 

Forma-base: kino

Com sufixo: kinejo

---

Sufixo -EC-

Refere-se à qualidade substantiva, propriedade, característica… de algo, mostrada pela raiz adjetiva.

 

Tiu fortulo estas ege forta. Lia grava ekstera karakterizo, kvalito aŭ eco estas la granda forteco.

Forma-base: forta

Com sufixo: forteco

Decomposição: FORT- + -EC- + -O = FORTECO

 

Aliaj adjektivaj karakterizoj aŭ ecoj de tiu fortulo estas la verdeco, la grandeco kaj la alteco.

Forma-base: verda → verdeco

Forma-base: granda → grandeco

Forma-base: alta → alteco

Ĉu ankaŭ la fikcieco estas unu el liaj ecoj? Kiu estas via opinio?

Forma-base: fikcia

Com sufixo: fikcieco

Decomposição: FIKCI- + -EC- + -O = FIKCIECO

 

LA FABRIKO DE ECOJ

En la lingvo Esperanto estas multaj bonaj ecoj: simpleco, fleksebleco, moderneco, aktualeco, logikeco, facileco, internacieco, utileco, juneco…

Forma-base: simpla → simpleco

Forma-base: fleksebla → fleksebleco

Forma-base: moderna → moderneco

Forma-base: aktuala → aktualeco

Forma-base: logika → logikeco

Forma-base: facila → facileco

Forma-base: internacia → internacieco

Forma-base: utila → utileco

Forma-base: juna → juneco

---

Sufixo -AD-

Trata-se de ação contínua, repetida, ininterrupta, duradoura ou prolongada de algo, por algum tempo ou por muito tempo.

 

Stefano ade pilkludas, kvankam li jam estas maljuna.

Forma-base: pilkludo / pilkludi

Com sufixo: pilkludado

Decomposição: PILKLUD- + -AD- + -O = PILKLUDADO

 

La animalaj sensoj (vidado, aŭdado, flarado, gustumado kaj tuŝado) estas ade uzataj en la pasado de la tuta vivo.

Forma-base: vido → vidado

Forma-base: aŭdo → aŭdado

Forma-base: flaro → flarado

Forma-base: gustumo → gustumado

Forma-base: tuŝo → tuŝado

Forma-base: paso → pasado

---

Sufixo -EBL-

Diz que algo pode ser usado, feito…

Forma-base: manĝi

Com sufixo: manĝebla

Decomposição: MANĜ- + -EBL- + -A = MANĜEBLA

 

Forma-base: trinki

Com sufixo: trinkebla

 

Forma-base: akiri

Com sufixo: akirebla

 

Forma-base: aĉeti

Com sufixo: aĉetebla

 

Forma-base: vidi

Com sufixo: videbla

 

Forma-base: miri

Com sufixo: mirebla

---

Sufixo -EM-

Refere-se a propensão, inclinação…

Forma-base: paroli

Com sufixo: parolema

Decomposição: PAROL- + -EM- + -A = PAROLEMA

 

Forma-base: konversacii

Com sufixo: konversaciema

 

Forma-base: babili

Com sufixo: babilema

 

Forma-base: manĝi

Com sufixo: manĝema

 

Forma-base: labori

Com sufixo: laborema

 

Forma-base: kunlabori

Com sufixo: kunlaborema

 

Forma-base: balai

Com sufixo: balaema

 

                            EKZERCO 1.9

 

Responda, com caneta ou lápis, às perguntas abaixo envolvendo os sufixos.

1. Kio estas malgranda libro?

2. Kio estas grandega arbo?

3. Kia estas riĉulo?

4. Kio estas laboristo?

5. Kio estas laborulemo?

6. Ĉu elegantulino estas ankaŭ belulino?

7. Kiu laboras en panejo?

8. Kio estas muzikisto? Ĉu viro, kiu muzikas, aŭ kiu kantas?

9. Kia estas patriotulo?

10. Ĉu vegetarano manĝas fiŝojn?

11. Kio estas klubestro? Ĉu prezidanto de klubo, aŭ de societo?

12. Kia estas babilemulo?

13. Kie spiritistoj kunvenas, ĉu en spiritisma societo, aŭ en spiritisma societejo?

14. Ĉu telefonisto multe paroladas?

15. Kio estas ĉevaleto?

16. Kia estas modernisto?

17. Kiu uzas telefonon profesie dum la tuta tago?

18. Ĉu riĉegulo ĉiam estas feliĉulo?

19. De kio spiritisto estas adepto?

20. Kia estas forta viro?

21. Kio estas skribisto?

22. Ĉu muzikistino estas virino, kiu muzikas profesie?

23. Kio estas adepto de la Framasonismo?

24. Kio estas investado?

25. Pri kio politikisto ofte diskutadas?

 

Novos exercícios suplementares aparecerão aqui mesmo nos próximos dias da semana, entre 7h e 8h da manhã pelo horário de Brasília (entre 12h e 13h pelo horário de verão de Greenwich).